از اینهمه درایت و مدیریت

 1
مطلبی می‌خواندم درباره‌ی بخشی از نامه‌ی تاریخی فتحعلی‌شاه قاجار به سفیر خود در استانبول که با این گزاره‌ها آغاز می‌شود: «اولاً، بر ذمت همت تو لازم است که به‌درستی تحقیق کنی که وسعت ملک فرنگستان چقدر است؟ کسی به‌نام پادشاه فرنگ هست یا نه؟ و در صورت بودن، پایتختش کجاست؟ ثانیاً، فرنگستان عبارتست از چند ایل شهرنشین؟ خوانین و سرکردگان ایشان کیانند؟ ثالثا، در باب انگلستان تحقیق جداگانه و علیحده کن و ببین اینان که در سایه ماهوت و قلمتراش اینهمه شهرت پیدا کرده‌اند، از چه قماش مردم و از چه قبیل قومند؟ این‌که می‌گویند در جزیره‌ای ساکنند، ییلاق و قشلاق ندارند و قوت غالب‌شان ماهی است، راست است یا نه؟ اگر راست باشد چطور می‌شود که یکی در جزیره بنشیند و هندوستان را فتح کند؟ پس از آن در حل این مسئله که اینهمه در ایران در دهن‌ها افتاده است، صرف مساعی و اقدام بنما و لیک بفهم که در میان انگلستان و لندن چه نسبت است؟ آیا لندن جزئی از انگلستان است یا انگلستان جزئی از لندن؟ رابعاً، در باب این دولت لاینفهم انگلستان با دقت تمام وارسی نموده بدان‌که چگونه حکمرانی است و صورت حکمران او چیست؟ سادساً، از روی قطع و یقین غور و بررسی حالت ینگه دنیا را نموده و در این باب سر موئی فرونگذار. سابعاً، تاریخ فرنگستان را بنویس و در مقام تفحص و تجسس آن بر آی که اسلم شقوق و احسن طریق برای هدایت فرنگیان گمراه به‌شاهراه اسلام و بازداشتن ایشان از اکل میته (خوردن مردار) و لحم خنزیر (گوشت خوک) کدام است؟»
2
با خواندن این مطلب قیافه‌ام هم‌چون مونالیزای تابلوی دواینچی شد؛ لبخندی تلخ روی لب‌هایم نشست و با خود گفتم: هر چه می‌کشیم از دست اینهمه آگاهی و درایت و مدیریت اربابان قدرت و سیاست کشور؟ و با خود ادامه دادم: حتما بسیاری از اصحاب قدرت آن زمان نیز از اینهمه درایت و آگاهی پادشاه در شگفت و حیرت شده‌اند و در وصف مدیریت جهانی قبله‌ی عالم سخن‌ها گفته و نوشته‌اند. دفعتا به یاد برخی دولت‌های یکی دو دهه‌ی گذشته کشور خود افتادم. همان لبخند نصفه‌ونیمه و کم‌رنگ مونالیزایی نیز از لبانم محو شد و غمی غمین تمامی وجودم را دربرگرفت. از خودم پرسیدم: چرا باید عدم آگاهی عده‌ای قلیل از سیاست و قدرت و مناسبات جهانی اینهمه هزینه روی دست ملتی بگذارد؟ چرا باید ادعاهای مدیریت جهان و جهانیان اینهمه ما را دچار بحران مدیریت (حتی در سطح ملی) بکند؟ چرا باید مدیریت امور پیچیده‌ی یک کشور را – آن‌هم در پیچیده‌ترین و حساس‌ترین و بحرانی‌تراین شرایط تاریخی آن – به عده‌ای پخمه‌های نخبه‌نمایی سپرد که ذهن بسته اما دهن‌های گشاد دارند؟ در فضای ذهنی خودم این پرسش‌ها را روی میز دولت(ها) گذشته گذاشتم و عاجزانه خواستار پاسخ شدم. جواب شنیدم: «ما آخر آگاهی و درایت جهانیم، و برای مدیریت جهان و جهانیان لحظه‌ای در خود و آگاهی و درایت خود تردید روا نمی‌داریم. تاریخ لوح ملفوفِ آگاهی ماست، منتظر باشید تا این لوح گشوده شود.» سکوت کردم و خود و جامعه و مردمم را به خدا سپردم.

*تصویر متن:برگرفته ای از اثر سعید خضایی(نقاش)

بیشتر بخوانید

2 دیدگاه. نقد و نظر

  • خیلی چیزا یاد گرفتم .چرا زودتر نیومدم😍😍

  • سئوالات فتحعلی شاه از سفیر در واقع نقطه قوت فتحعلی شاه بوده نه ضعفش. اون زمان اطلاعات کافی در مورد مناطق دوردست نبوده که شاه هم بداند و معلومه که کس دیگه ای هم نمی دونسته و از سفیر در استانبول پرسیده. اینکه شاه سعی کرده اطلاعاتی بدست بیاورد کار درستی بوده و سئوالات نسبتا خوبی هم پرسیده. با اطلاعات امروز نمیشه در مورد مثلا 200 سال قبل قضاوت کرد.

فهرست